جهان پس از هرمز؛ مسیرهای جدید نفت و اثر تورمی بستن تنگه
- شناسه خبر: 52203
- تاریخ و زمان ارسال: ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ ساعت ۱۳:۳۳
- منبع: زومان
- نویسنده: اتاق خبر کلام تازه
تنها پنج نفتکش.
در دوم مارس فقط همین تعداد کشتی توانست از تنگه هرمز عبور کند. یک مسیر باریک میان ایران و عمان که شبیه یک دروازه باریک برای انرژی جهان است. معمولاً روزی ۵۱ نفتکش از این مسیر میگذرند. اما حالا جنگ جریان را تقریباً متوقف کرده است. و وقتی این مسیر باریک کند میشود، موج آن تا پمپبنزینها، قبضهای انرژی و کارخانهها در سراسر جهان میرسد.
کابوسی که واقعی شد
سالها تحلیلگران انرژی از یک سناریوی ترسناک حرف میزدند. دو اتفاق که اگر همزمان رخ دهند، بازار انرژی جهان را به هم میریزند.
اول: ایران به زیرساختهای نفتی همسایههایش حمله کند.
دوم: تنگه هرمز بسته شود.
این تنگه جایی است که روزانه یکسوم نفتی که با کشتی در جهان جابهجا میشود و حدود یکپنجم گاز مایع جهان از آن عبور میکند.
تا ۲۸ فوریه، این سناریو بیشتر شبیه یک تمرین روی کاغذ بود. ایران هم چیزهای زیادی برای از دست دادن داشت؛ از خشم چین، خریدار اصلی نفتش، تا خطر حمله به تأسیسات نفتی خودش.
اما بعد از حمله آمریکا و اسرائیل به مرکز قدرت در ایران و ترور رهبر جمهوری اسلامی، اوضاع ناگهان تغییر کرد.
موشکها و پهپادهای ایرانی به چند هدف بزرگ در منطقه برخورد کردند: بزرگترین پالایشگاه عربستان، بزرگترین مرکز صادرات گاز مایع جهان در قطر، یک پالایشگاه در کویت، مخازن سوخت در عمان و پایانه نفتی فجیره در امارات. دو مورد اول از کار افتادهاند. میدانهای گازی در اسرائیل و کردستان هم تعطیل شدهاند.
و در همان زمان، دریا هم ناامن شد.
چند کشتی هدف پهپادها قرار گرفتند. شرکتهای بیمه هم بیمه بسیاری از کشتیها را متوقف کردند. در ۲ مارس، سپاه پاسداران اعلام کرد تنگه هرمز بسته است و هشدار داد هر کشتی که عبور کند هدف قرار میگیرد.
وقتی راه نفت بسته شود
بازار انرژی خیلی زود واکنش نشان داد.
قیمت نفت برنت—شاخص جهانی قیمت نفت—از ۲۷ فوریه تا حالا ۱۵ درصد بالا رفته و به ۸۴ دلار رسیده است. در اروپا هم قیمت گاز طبیعی به ۵۰ یورو برای هر مگاواتساعت رسیده؛ بیش از ۵۵ درصد بیشتر از هفته قبل.
در ابتدا معاملهگران فکر میکردند این اختلال کوتاه باشد. در ۲ مارس قیمت نفت ۷۸ دلار بسته شد؛ فقط پنج دلار بیشتر از قبل از جنگ.
اما حالا نگرانی بزرگتر شده است.
مشکل اصلی عبور نفت از خلیج فارس است. معمولاً روزی ۱۴ میلیون بشکه نفت خام و ۴ میلیون بشکه فرآورده نفتی از تنگه هرمز عبور میکند. فقط حدود یکچهارم این نفت را میتوان از راه خطوط لوله عربستان و امارات دور زد.
بانک جیپی مورگان برآورد کرده عراق و کویت فقط چند روز فرصت دارند تا مخزنهای ذخیرهشان پر شود و دیگر نتوانند نفت صادر کنند. این یعنی حدود ۵ میلیون بشکه در روز—نزدیک به ۵ درصد تولید جهان—ممکن است از بازار حذف شود. عراق همین حالا هم تولید خود را ۱.۶ میلیون بشکه در روز کاهش داده است.
خریداران آسیایی برای جبران کمبودها به سراغ نفت در جاهای دورتر رفتهاند: غرب آفریقا، آمریکا، برزیل، گویان و نروژ. حتی محمولههای نفت برزیل برای تحویل به چین با ۱۰ دلار بالاتر از قیمت برنت پیشنهاد شدهاند؛ رقمی که چند روز قبل فقط ۳.۴۰ دلار بود.
بحران گاز؛ شاید حتی سریعتر
اما شوک واقعی ممکن است از گاز بیاید.
در سال ۲۰۲۵ بیش از ۸۰ میلیون تن گاز مایع از تنگه هرمز عبور کرده است. مرکز اصلی این صادرات، مجتمع عظیم رأس لفان قطر است؛ جایی که ۷۵ میلیون تن از این گاز را تولید میکند—حدود ۱۷ درصد صادرات جهانی.
این تأسیسات در ۲ مارس تعطیل شد.
حالا نزدیک به ۳۰ کشتی حامل گاز در اقیانوس هند و دریای عرب سرگردان هستند. هشت کشتی دیگر که قبلاً بارگیری کردهاند در سمت اشتباه تنگه گیر افتادهاند. از اول مارس هیچکدام نتوانستهاند عبور کنند.
شرکت «قطرانرژی» به برخی مشتریان خود هشدار «فورس ماژور» داده است؛ یعنی شرایطی که شرکت میگوید به دلیل بحران قادر به تحویل قرارداد نیست. طبق گزارش رویترز، این مرکز دستکم دو هفته تعطیل میماند و حتی بعد از بازگشایی هم دو هفته طول میکشد تا به ظرفیت کامل برگردد.
موجی که به اقتصاد جهان میرسد
اولین ضربه به آسیا میرسد.
قطر سال گذشته ۳۰ درصد گاز مایع چین، ۴۵ درصد هند و ۹۹ درصد پاکستان را تأمین کرده بود. ژاپن و کره جنوبی هم به آن وابستهاند. به همین دلیل قیمت گاز در آسیا حالا آنقدر بالا رفته که حتی انتقال محمولههای ذخیرهشده در اروپا به شرق از نظر اقتصادی منطقی شده است.
در همین حال، ذخایر گاز اروپا هم پایینتر از حد معمول است—حدود ۱۰ درصد کمتر از سال گذشته—در حالی که زمستان هنوز تمام نشده است.
شرکت مشاوره انرژی وود مکنزی میگوید هر هفته بسته بودن هرمز ۱.۵ میلیون تن از عرضه جهانی گاز کم میکند.
آن-سوفی کوربو از دانشگاه کلمبیا هشدار میدهد اگر صادرات قطر تا ۹ مارس از سر گرفته نشود، بازار وارد مرحله وحشت میشود. در آن صورت قیمت گاز میتواند از ۱۰۰ یورو برای هر مگاواتساعت عبور کند.
جنگی که به قبضها میرسد
اثر این بحران فقط روی بازار انرژی نمیماند.
صندوق بینالمللی پول یک قاعده ساده دارد: هر ۱۰ درصد افزایش قیمت نفت، رشد اقتصاد جهان را ۰.۱۵ درصد کاهش میدهد و سال بعد ۰.۴ درصد به تورم اضافه میکند. تورم یعنی بالا رفتن عمومی قیمتها.
اگر نفت به ۱۰۰ دلار در هر بشکه برسد، رشد اقتصاد جهان حدود ۰.۴ درصد کم میشود و تورم ۱.۲ درصد بیشتر خواهد شد.
کشورهای فقیرتر بیشترین فشار را تحمل میکنند. چون انرژی بخش بزرگتری از هزینه زندگی در این کشورهاست. هند مثلاً هر سال حدود ۳ درصد اقتصادش را صرف خرید نفت خارجی میکند و فقط ۲۰ تا ۲۵ روز ذخیره قابل استفاده دارد. تایلند هم نزدیک به ۵ درصد اقتصادش را صرف واردات نفت میکند.
اما دولتها معمولاً نمیگذارند این هزینه مستقیم روی قیمت سوخت مردم بیفتد. در عوض به پالایشگاهها یارانه میدهند یا اجازه میدهند با ضرر کار کنند؛ یعنی دولت خودش هزینه را میپردازد.
و این یعنی کسری بودجه بیشتر—یعنی فاصله میان درآمد و خرج دولت.
فعلاً هنوز همهچیز به یک سؤال بستگی دارد.
آیا این مسیر باریک دوباره باز میشود؟
چون اگر نفتکشها دوباره راه بیفتند، بازار آرام میشود. اما اگر این گلوگاه بسته بماند، جنگی که در خاورمیانه شروع شده، خیلی زود در قبضهای انرژی و قیمت کالاها در سراسر جهان دیده خواهد شد.
